Zmiana utrwalonego sposobu funkcjonowania rzadko przebiega według prostego schematu. W sytuacji problemów związanych z alkoholem, narkotykami, lekami, hazardem czy innymi zachowaniami stopniowo może dochodzić do przesunięcia priorytetów. To, co uprzednio było jedynie jednym z elementów dnia, zaczyna wpływać na decyzje, relacje i sposób reagowania na skomplikowane sytuacje.
Uzależnienia mają dodatkowo różny przebieg. U jednej osoby problem może rozwijać się przez wiele lat, u innej szybciej prowadzić do wyraźnych konsekwencji. Nie zawsze łatwo określić moment, w którym zwyczajne przyzwyczajenie przestaje nim być. W praktyce uwagę zwracają przede wszystkim powtarzające się sytuacje, gdy ktoś chce ograniczyć dane zachowanie, niemniej jednak mimo własnych postanowień wraca do niego. Znaczenie ma także to, czy jego brak sprawia silne napięcie, rozdrażnienie albo inne trudności w codziennym funkcjonowaniu.
Walka z uzależnieniem często wymaga przyjrzenia się temu, co dzieje się przed wystąpieniem potrzeby sięgnięcia po substancję albo stworzenia określonej czynności. Sam impuls nie pojawia się bowiem w każdej chwili bez przyczyny. Może być związany z napięciem po pracy, konfliktem, poczuciem samotności, nudą, presją otoczenia lub konkretnym miejscem czy porą dnia. Rozpoznanie takich zależności nie oznacza ich automatycznego usunięcia. Umożliwia natomiast dokładniej określić, z jakimi sytuacjami wiąże się problem i gdzie najczęściej dochodzi do utraty kontroli. W codziennej praktyce istotne są również konsekwencje podejmowanych wyborów. Ukrywanie zachowania przed bliskimi, problemy finansowe, zaniedbywanie obowiązków czy pogorszenie relacji mogą przez pewien czas być pomijane lub tłumaczone innymi przyczynami. Z czasami ich nagromadzenie staje się jednak trudniejsze do ignorowania. W współzależności od rodzaju uzależnienia i indywidualnej sytuacji potrzebne mogą być różne formy wsparcia, a sposób postępowania powinien uwzględniać też stan zdrowia oraz wcześniejsze próby ograniczenia problemu.
Pytanie, jak pokonać uzależnienie, jest szczególnie trudne wówczas, gdy oczekuje się jednej metody pasującej do wszystkich osób. Nie ma jednakowego przebiegu tego procesu. Innych trudności można spodziewać się przy uzależnieniu od substancji, a innych w przypadku zachowań takich jak hazard czy kompulsywne używanie z określonych aktywności. Różnorakie bywają również przyczyny utrwalania problemu. Nierzadko dana czynność służy przede wszystkim redukowaniu napięcia, innym razem staje się sposobem unikania trudnych emocji albo problemów. Dlatego sama zmiana zachowania nie za każdym razem wystarcza do uporządkowania sytuacji. O ile wcześniejszy sposób radzenia sobie z napięciem zostanie usunięty, niemniej jednak nie pojawi się inny sposób reagowania, skomplikowane momenty mogą ponownie prowadzić do starego schematu. Właśnie dlatego w trakcie pracy nad zmianą zwraca się uwagę nie tylko i wyłącznie na samo uzależniające zachowanie, lecz również na codzienne okoliczności, emocje, relacje oraz sposoby radzenia sobie z obciążeniem.
Znaczenie mają także momenty, w których pojawia się odstępstwo od wcześniej przyjętych wymogów. Jednorazowy powrót do dawnego zachowania może stać się punktem wyjścia do dalszego powtarzania schematu, niemniej jednak może także wskazać konkretną sytuację, której przedtem nie uwzględniono. Przydatne bywa wtedy spokojne przeanalizowanie tego, co wydarzyło się bezpośrednio wcześniej, jakie myśli i emocje się pojawiły a także jakie były późniejsze skutki. Takie podejście pozwala oddzielić sam fakt wystąpienia trudności od oceny całego procesu. Są przypadki w których ważne jest też zaangażowanie osób z otoczenia, choć ich pomoc wymaga ustalenia jasnych granic. Bliscy mogą zauważać zmiany, których osoba zmagająca się z problemem długo nie dostrzega, ale nie są w stanie samemu kontrolować jej wyborów. Przy bardziej nasilonych problemach znaczenie może mieć kontakt ze specjalistą, w szczególności gdy pojawiają się objawy powiązane z odstawieniem substancji albo inne poważne konsekwencje zdrowotne. Finalny sposób postępowania uzależniony jest od rodzaju uzależnienia, czasu jego trwania, sytuacji życiowej oraz sposobności wprowadzenia trwałych przemian w codziennym funkcjonowaniu.
Dodatkowe informacje: leczenie alkoholizmu Wrocław.